Kunstdummie

Wat is een autonoom beeldende kunstenaar?

Les: Wat is een autonoom beeldende kunstenaar?

Door Nelle Boer

Autonoom beeldend kunstenaars, soms lijken het net mensen. Toch is de autonoom beeldend kunstenaar een wezenlijk ander type dan zij die geen kunstenaar zijn, hij is uit een ander hout gesneden. In deze reeks bespreek ik de rol van de kunstenaar, dit vreemde wezen, in de maatschappij. In deze inleidende les leg ik uit wat een autonoom beeldend kunstenaar nu eigenlijk is.

Een unieke maatschappelijke positie

Autonoom beeldend kunstenaars zijn naar het woord ‘autonoom’ al zegt volkomen
onafhankelijk. Zij kunnen de maatschappij op geheel andere wijze beschouwen dan het gros 
van de mensen die gebonden zijn aan politieke correctheid of de heersende moraal. Autonoom beeldend kunstenaars leven bij het vervaardigen van kunst geen regels van anderen na, want die regels maken zij zelf.

De autonoom beeldend kunstenaar heeft een volwaardige kunstopleiding genoten. Niet om zich te binden aan aangeleerde regels, maar om een beter begrip te krijgen van de eigenheid van zijn werk. De interactie met medestudenten en ervaren beeldend kunstenaars stelt de autonoom beeldend kunstenaar in staat zich te onderscheiden van anderen. De kennis die op een academie wordt opgedaan kan gebruikt worden om de rol van de kunstenaar in de geschiedenis te duiden. De ware autonoom beeldend kunstenaar heeft deze kennis en ervaring in huis, in tegenstelling tot bijvoorbeeld de autodidact en de hobbyist.

De ware autonoom beeldend kunstenaar is maatschappijkritisch. Het is zelfs de functie die hij heeft binnen de maatschappij: kritiek leveren op verbeeldende wijze. Waar politici beperkt worden door de grenzen van de democratie en opiniemakers het moeten hebben van sentiment, kan de autonoom beeldend kunstenaar vanuit zijn unieke positie, door middel van de verbeelding, zaken aan de kaak stellen.

Voor de kijker, die alleen het eindproduct van kunstenaars onder ogen krijgt, is het niet altijd gemakkelijk de ware autonoom beeldend kunstenaar te onderscheiden van de autodidact of de hobbyist. Soms lijken kunstwerken van deze verschillende typen kunstenaars best veel op elkaar. Toch zijn er een aantal tips te geven hoe ze te herkennen zijn.

Hoe herkent u de autonoom beeldend kunstenaar?

Galerieën, musea, atelierroutes: in Nederland hebben we kunst in overvloed, evenals bibliotheken vol boeken over haar geschiedenis. En waar te beginnen als je sinds kort enige interesse hebt in het begrijpen van autonome beeldende kunst? Allereerst is het goed om te weten dat kunst al eeuwenlang vervaardigd wordt en dat de rol van de kunstenaar hierin, net als zijn rol in de maatschappij, allerlei ontwikkelingen heeft doorgemaakt. In supersnelle vogelvlucht: de eerste mensen deden aan vrije expressie door het maken van wandschilderingen van dieren. De Grotte Chauvet Pont d’Arc is daar een mooi voorbeeld van en de documentaire Cave of forgotten dreams die Werner Herzog hierover maakte, is het kijken zeker waard. Vervolgens werd deze vorm van vrije expressie gecultiveerd. Beeldend kunstenaars werkten voornamelijk in opdracht van kerkbesturen en notabelen wiens eisen in wezen de regels maakten. Eind negentiende eeuw kwam de vrije expressie terug doordat kunstenaars als onze eigen Vincent Van Gogh de heersende regels op gebied van schilderstijl doorbraken. De twintigste eeuw geldt als de glorietijd van de autonomie binnen de beeldende kunst. Het werk van Karel Appel is daar een treffend voorbeeld van.

Beperkte rol

Anno 2013 lijkt het er op dat de autonomie, en daarmee ook de maatschappelijke rol van de autonoom beeldend kunstenaar, beperkter is geworden. Althans, in Nederland. Dit is voornamelijk te wijten aan autonoom beeldend kunstenaars zelf. Zij lijken vergeten te zijn dat ze een unieke, onafhankelijke positie hebben en maken er te weinig gebruik van.

Hoe herken je de autonoom beeldend kunstenaar? De ware autonoom beeldend kunstenaar zal de kijker niet vermoeien met clichés, met politiek correcte beelden of andere voorspelbaarheden. Hij zal maatschappelijke onderwerpen aansnijden en daarbij een kritische blik tentoonspreiden. Met vernieuwende visies op kunst, maatschappij en actualiteiten. In zijn werk moet duidelijk blijken dat hij onafhankelijk is, dat hij zijn unieke maatschappelijke positie gebruikt als middel om kritiek te leveren. De autonoom beeldend kunstenaar zal u verrassen en niet slechts bevestigen wat u al wist. Dit laatste is meer het vakgebied van de autodidacten en van de hobbyist.