Kunstdummie

Les: Wat is afval en wat is kunst?

Mogelijk veelbelovend kunstwerk vernietigd door schoonmaker KABK!

Vorige week is per ongeluk een kunstwerk van mij in de afvalcontainer beland. Een van de schoonmakers had de opdracht een hal schoon te maken waar een receptie zou plaatsvinden. Die middag kwam hij voor de moeilijke taak te staan kunst van afval te onderscheiden en heeft hij zich onherroepelijk vergist.

door Janine van den Dool

'Deze bladeren zullen nooit vergaan', vertel ik mijn docent, terwijl ik haar foto’s laat zien van mijn laatste werk.Stoffen, handgestikte bladeren gemend met een hoop herfstbladeren. In tegenstelling tot natuurlijke bladeren, zouden mijn bladeren niet afvallen, verkleuren en uitdrogen. Ik zou ze elke herfst opnieuw met een hoop vers gevallen bladeren kunnen mengen en ze zouden niet veranderen. Natuur versus man-made. Ik stel voor het werk in het echt te gaan bekijken, foto’s geven soms toch een vertekend beeld. We lopen samen richting het werk en ik begin steeds sneller te lopen, ik wil het haar zo graag laten zien! Eenmaal bij de ruimte aangekomen zie ik niks. De ruimte is leeg, netjes aangeveegd en verlaten. Alleen een bezem staat nog in de hoek. 'Nee!' roep ik, 'waar zijn ze?! Ze hebben ze toch niet weggegooid?' Ik ren de gangen door en kijk achter elke deur. Misschien liggen ze buiten? Maar buiten zie ik ook niets. Mijn zoektocht eindigt in de afvalcontainer.

Zware taak voor de schoonmakers

De schoonmakers op onze school hebben maar een zware taak. Bij elk object dat naamloos door de gangen van de academie zweeft ontstaat verwarring: is het kunst of kan het weg? Ik herinner mij mijn eerste bezoek aan een kunstacademie. Onder de indruk van de strakke afdeling Interieur Design kwam ik bij de afdeling Beeldende Kunst een berg colablikjes, koffiebekertjes, chips zakken en ander afval tegen. Dat is ook slordig, dacht ik, waarom hebben ze dat niet even opgeruimd? Het bleek een kunstwerk te zijn.

Er zijn schoonmakers die kunst weggooien, maar er zijn ook kunstenaars die van weggooien een kunstwerk maken. Michael Landy (1963) maakte in 2001 het werk ‘Break Down’ (op de foto hieronder). Een jaar lang is hij bezig geweest met de inventarisatie van al zijn bezittingen. Daarna bouwde hij in een galerie een lopende band en vernietigde met een team op systematische wijze al zijn bezittingen. 7001 objecten later heeft hij alleen zijn kat en zijn vrouw nog.

Wanneer je je werk presenteert aan het publiek is het niet langer jouw bezit, het wordt van iedereen. Misschien niet altijd fysiek in een lijst aan je muur, maar zeker in gedachten en herinnering. Mijn bladeren die voor de schoonmaker in de categorie ‘het kan weg’ vielen en nu in de container liggen zijn niet langer fysiek mijn bezit. Het werk is overgeleverd aan het afvalverwerkingssysteem van Nederland. 'Ach', zegt mijn docent met haar zachtaardige Belgische accent, 'het geeft niet dat ze nu weg zijn. Het is zeker jammer dat je werk nu in de container ligt, maar het idee zit in je hoofd en dat kunnen ze nooit weggooien.'