Kunstdummie

Les: de Vraag der Vragen

'Jij doet toch kunstacademie? Wat doe je daar dan eigenlijk? Zit je gewoon heel de dag te schilderen ofzo? Als ik wel eens in een museum loop, denk ik vaak: 'Is dit nou zo bijzonder? Dat kan mijn kleine zusje ook.' Wat denk jij nou dat kunst is?' 'Ja, wat is kunst?' vraagt een volgende. Het zweet breekt me uit, omdat ik denk dat er van mij - kunststudent - een kant en klaar antwoord verwacht wordt. 

Door Janine van den Dool

Ik pijnig mijn hersenen, op zoek naar een artistiek en tegelijkertijd intellectueel antwoord. Misschien een beetje om op te scheppen, misschien om mijzelf te overtuigen dat ik het antwoord op deze vraag het beste zal weten! In gedachten vlieg ik door mijn kunstgeschiedenisboeken en de lessen kunstfilosofie. 'Kunst is… eh…' Ik bedenk van alles, maar het overtuigende antwoord blijft uit. Nadat ik mijn betoog heb afgestoken en naar zijn gezicht kijk, zie ik twee wenkbrauwen hoog op zijn voorhoofd staan.

Irritante trappen
Niet erg overtuigd kijkt hij me aan en zegt: 'Je maakt het veel te moeilijk. Weet je wat ik denk? Als ik de Koopgoot in loop (de Beurstraverse, Rotterdam) dan moet je naar beneden via die irritante trappen. De treden zijn te breed om er één over te slaan en de afstand tussen de treden te kort. Het loopt niet fijn, niet zoals een normale trap. Maar door deze trappen word ik wel gedwongen om anders te lopen dan normaal en dat vind ik nou kunst.'

Ik herhaal de zin een keer in mijn hoofd en sta versteld. Je wordt gedwongen om anders te lopen, dat is één van de beste antwoorden op deze vraag die ik ooit heb gehoord! Kunst laat je namelijk niet alleen anders lopen, maar ook kijken, luisteren, beleven en denken. Je perspectief verandert, waardoor je een wijdere blik op de wereld krijgt.

De invloedrijke wc-pot van Duchamp
Een goed voorbeeld van zo’n kunstenaar is Marcel Duchamp (1887-1968). Op de tentoonstelling van de Society of Independent Artist in 1917 zond hij anoniem een gesigneerde urinoir in. Deze werd geweigerd voor de tentoonstelling omdat men dacht dat de deelnemer hen in de maling nam. Een pisbak kan toch geen kunst zijn?! Duchamp meende het echter heel serieus en wilde met dit werk vragen oproepen over de situatie in huidige kunstwereld, de aard en de functie van kunst. Hij wilde de mensen als het ware anders laten lopen. Vandaag de dag wordt dit werk als invloedrijkste van de twintigste eeuw beschouwd. Een ander klassiek voorbeeld is Vincent van Gogh (1853-1890). Tegenwoordig is hij een wereldberoemde schilder, maar toen hij leefde werd hij uitgelachen, zijn werk werd bespot en hij werd voor prutser uitgemaakt. Behalve door zijn broer, die hem altijd steunde. 

Mijn kleine zusje
Wat zal het meest invloedrijke kunstwerk van de eenentwintigste eeuw worden? Misschien, later als ik dood ben zullen de mensen zeggen: die Janine, dat was me toch een geweldige kunstenaar. Helaas had niemand het toen door. Dus als ik mensen nog een keer hoor zeggen:  ‘Dat kan mijn kleine zusje ook', dan beeld ik me maar in dat mijn grote broer dit zegt en dan heel trots naar mij kijkt.

P.S. Een aanrader om te lezen over dit onderwerp is het boek 'Dat kan mijn kleine zusje ook' van Will Gompertz.