Kunstdummie

Ik zie, ik zie wat jij niet ziet…

Mijn hersenen kraken, het puntje van mijn tong steekt uit mijn mond en mijn wangen gloeien. De pen glijdt bijna uit mijn bezwete handen als een studiegenoot mij vragend en een beetje bezorgd aankijkt: ‘Wat ben jij nou aan het doen?’
Stamelend probeer ik te antwoorden. Eigenlijk wil ik niks zeggen, want stel dat ik de oplossing vind, dan moet die strikt geheim blijven!


door Janine van den Dool

‘Ik maak een formule', zeg ik toch maar. 'Een formule die de ware oplossing biedt voor het maken van kunst.Als ik hem af heb, kan ik hem op al mijn werken toepassen zodat ze allemaal slagen.’
‘Wauw, mag ik die zo ook even zien?’
Tja, daar was ik al bang voor… 

Soms zou ik willen dat er zo’n formule bestond voor het maken en beoordelen van kunst. Studeren aan een kunstacademie is soms namelijk best een frustrerende bezigheid. Je komt er niet met alleen hard werken, sterker nog, braveschoolmeisjesgedrag wordt er zeer ondergewaardeerd. Je creaties moeten iets bezitten wat niemand echt kan benoemen, een geheim ingrediënt waarvan niemand de naam kent. ‘Ik weet niet precies wat', zeggen ze dan. 'Maar er ontbreekt iets.’ Ze zwaaien met hun armen en roepen dingen als: ‘Het is een beetje, ja hoe zal ik het zeggen... eh, het omarmt de ruimte niet, snap je?’

Het lijkt soms net een spelletje, ik zie, ik zie wat jij niet ziet…

Het geheime ingrediënt dat we zoeken als kunstenaars is het Oerbeeld van de schoonheid. Het probleem is alleen dat deze ideale voorstelling zich op geen enkele manier laat vangen, niet in beelden en al helemaal niet in woorden. De filosoof Immanuel Kant (1724-1804) beschrijft in Kritik der Urteilskraft het vermogen om schoonheid te beoordelen. Volgens hem kan schoonheid niet objectief worden beoordeeld. Er bestaat geen formule of checklist waaraan we kunstwerken kunnen toetsen. De enige methode die je kunt toepassen is: het kunstwerk vergelijken met het hoogste, nooit-gerealiseerde voorbeeld. Het oerbeeld, product van onze persoonlijke verbeeldingskracht.

Angstaanjagende gedachte

Ik geef het op en leg mijn pen neer. Eigenlijk is het maar goed dat er geen formule bestaat voor kunst. Kunst is juist zo aantrekkelijk omdat je er geen meetlint naast kan leggen, omdat je het niet in een hokje kan stoppen. Als je denkt dat je het begrijpt snap je er toch weer helemaal niks van. Kunst verwart je, maar houdt je tegelijkertijd scherp. Stel je voor dat er echt een checklist bestaat die je naast je werk kan leggen waarmee je uiteindelijk kunt concluderen dat het een kunstwerk is. Het voldoet aan de juiste maatverhouding, het is gemaakt van het juiste materiaal, het heeft die en die kleurcombinatie, dat onderwerp... Yes, mijn werk is een kunstwerk! Angstaanjagende gedachte toch eigenlijk?

Juist die steeds weer falende uitkomst in de vergelijking met het ongrijpbare ideaal is de drijfveer achter kunstenaars. Elk nieuw kunstwerk is een vervolg op de zoektocht naar het geheime ingrediënt. Zouden we met elk werk een stapje dichterbij komen?