Kunstdummie

Blind date met een kunstwerk

Naar een kunstwerk kijken alsof je het nog nooit gezien hebt. Wie de maker is, wat de kunstenaar bedoelde, in welke tijd het ontstaan is, je moet het allemaal overboord gooien en vergeten. Al die informatie zit je namelijk alleen maar in de weg als je een blind date wilt hebben met kunst.


door Janine van den Dool
kunsthistoricus

Vergeet wat je weet

Voor de klas staat de docent Iconografie. Haar korte grijze haar wappert op en neer wanneer ze van enthousiasme niet stil kan blijven staan achter haar spreekgestoelte. “Wat ZIEN we hier, dames en heren?” Ze wijst naar het scherm achter haar waarop een schilderij van Johannes Vermeer (1632-1675) te zien is. ‘Het goudweegstertje!’ roept een van mijn nieuwe klasgenoten. Ze is er trots op dat ze het weet, maar het antwoord is helaas fout. Niet alleen omdat de naam een bijnaam is, maar omdat 'Het goudweegstertje' niet is wat je ziet, maar iets is dat je weet. We werken een hele rij schilderijen af waarbij we allemaal moeten vergeten wat we weten. Mijn, al zeg ik het zelf, redelijk ervaren kunstkennis kan ik nu wel onder stoelen en banken laten liggen. Dit is niet mijn moment om te pronken. 

Memento mori

De Iconografie is een interessante tak van de kunstgeschiedenis waarbij je beelden beschrijft en benoemt en vervolgens opzoek gaat naar hun betekenis. Wat houdt de vrouw op het schilderij van Vermeer in haar hand? Het is een weegschaal, maar ligt er ook goud op? Is ze zwanger of was dat mode in de 17e eeuw? Wat heeft het schilderij achter haar met dit alles te maken? Met de antwoorden die je in het schilderij vindt, kan je een verhaal vormen en zo de boodschap van Vermeer ontdekken. De boodschap van 'Het goudweegstertje' luidt: memento mori (gedenk te sterven). Oftewel, houdt je niet bezig met oppervlakkige zaken als goud, maar doe je best om in de hemel te komen.     

Tussen Kunst en Kitsch

Omdat kunstenaars uit de kunstgeschiedenis allemaal gestorven zijn, is het soms moeilijk vast te stellen wat de maker wilde vertellen met zijn werk. We kunnen hen immers niet meer interviewen om erachter te komen. Aan mij als toekomstig kunsthistoricus de taak verborgen zaken aan het licht te brengen. Je moet kunstwerken met een onbevangen blik benaderen, alsof je een blind date met ze hebt. Stel dat je een schilderij vindt op zolder bij je oma, dan moet jij je als kunsthistoricus ook zonder naambordje weten te redden (zoals bij Tussen Kunst & Kitsch). Maar omdat ik nog maar een groentje ben, mag ik er een boek bij houden, Hall’s Iconografisch handboek van James Hall (2011). Wist je dat je Hercules kunt herkennen aan de leeuwenhuid die hij draagt? En dat een klimop symbool staat voor onsterfelijkheid? Heiligen staan meestal afgebeeld met het martelwerktuig dat hen van het leven heeft beroofd. Ik kan uren in een museum rondlopen met het boek onder mijn arm, op zoek naar verassende verhalen en verborgen betekenissen in de beeldende kunst. 

Ga ook eens op een blind date met een kunstwerk. Kijk met een onbevangen blik, sla het informatiebordje over en zie wat je zelf kunt vinden, dan ontdek je soms verassende dingen! 

goudweegstertje